We spreken van 'stagnatie' wanneer een dynamisch proces vastloopt.
Voor mijzelf worstel ik met de vraag of ik nog wel door moet gaan met dit blog, in deze vorm. Ik zie mijzelf niet stoppen met schrijven over ontwikkelingen in de wereld om mij heen. Maar mijn focus is Nederland en Europa, ook omdat mijn kinderen en kleinkinderen daar verblijven, en ik het als mijn plicht zie om bij te dragen aan de creatie van een solide basis waar zij verder mee kunnen. *Basis*. Niet een volledig dichtgetimmerd concentratiekamp voor het 'stemvee'.
'Stagnatie' betekent niet persé dat er geen activiteit meer is. Een week geleden hielp ik een buurman met het naar binnen brengen van een loodzware rolband. Een goede rolband is nog best prijzig, hij neemt een hoop plaats in in huis, en hij *kost* energie, ook al moeten we dat dan weer niet overdrijven, want eenmaal op gang gekomen ben je zelf de 'hamster' die 'rent op de plaats'. Ze hebben die dingen ook in de 'fitness' waar ik vrijwel dagelijks te vinden ben om aan mijn conditie te *blijven* werken, in de strijd tegen de erosie die het gevolg is van stagnatie, samenhangend met het leven van 'pensionado'. Maar ik heb er een hekel aan. Dan ga ik liever een eind lopen, buiten, of fietsen, of zwemmen. Afijn, ieder zijn/haar 'ding'. Overigens ben ik praktisch de enige 'bejaarde' daar, in een oceaan van twintigers, dertigers en veertigers. En het is niet mijn zaak, maar op die leeftijd ga je toch geen klein fortuin uitgeven om lichamelijk in conditie te blijven?
Onze samenleving staat snaarstrak van de activiteiten waarvan je je afvraagt wat het *nut* is. En of dat niet beter kan. Goedkoper, zodat er geld over blijft voor *nuttige* activiteiten. Activiteiten die het dynamische proces dat welvaart, en welzijn genereert op gang houdt, tegen de laagste kosten. Om concurrerend te blijven met andere landen. Want je wilt niet achterop raken. Waarbij het proces dat 'levert' per land natuurlijk verschillend is. Maar je moet niet achterover leunen en je geld verbrassen aan onzin, want dan word je door de concurrentie voorbijgelopen, en dan is Leiden in last. En in die fase zijn we nu aangekomen. Hoe konden we dat laten gebeuren? In al mijn onbescheidenheid denk ik dat ik hier op dit blog de afgelopen jaren gewezen heb op beslissende fouten in ons collectieve 'denken', bij gelijktijdige verwijzing naar landen waar ze het, in mijn optiek, beter begrepen hadden, zonder een te grote broek aan te trekken. Meer iets in de geest van: 'Denk hier nog eens goed over na……'.
Dat laatste, over die landen waar ze het beter begrepen hadden, en hebben, verwijst niet naar superieure mensen. Maar naar landen waar ze afrekenden met de stagnatie, in het geval van Rusland en China het gevolg van het 'communisme', ingevuld zoals dat onder ideologische scherpslijpers in de tijd van Mao en Stalin leidde tot een verstikkende bureaucratie, en snoeiharde repressie van het 'privé-initiatief', met soms de meest gruwelijke consequenties. Zoals de 'Holodomor' in de Soviet Unie. Deels veroorzaakt door een tijd van droogte, 'Klimaatverandering' is van alle tijden, maar nadrukkelijk verergerd door het 'landbouwbeleid'. De 'plannenmakers' in Moskou hadden 'berekend' dat het goedkoper was als je de landbouw 'collectiviseerde', met bureaucraten in Moskou die de 'ondernemingen' aanstuurden.
De boeren waren er niet blij mee. Het belangrijkste verzet had een 'brandhaard' in Oekraïne, de 'graanschuur' van de Sovjet Unie, waar een revolutionair, die eerder de omwenteling in Moskou had gesteund, 'boerenlegers' organiseerde die zich tegen de bureaucraten in Moskou keerden. Zijn naam was Nestor Machno, en hij kwam uit Huliaipole, de stad die nu onder de voet wordt gelopen door de Russen. In de literatuur wordt hij tegenwoordig geportretteerd als een 'Oekraïense Nationalist', maar dat was hij helemaal niet. Ideologisch was hij een anarchist. Decennia geleden las ik het boek 'Het Grote Leger achter de Zwarte Vlag' van Georges Blond, met als ondertitel 'Geschiedenis van het Anarchisme'. Daarin wordt uitvoerig op de strijd tussen de communisten en anarchisten in Rusland, met *inbegrip* van Oekraïne, ingegaan. Die twee stromingen lagen elkaar niet, ofschoon ze *beiden* revolutionair waren, en fel *tegen* het feodalisme.
Om 'stagnatie' te voorkomen, moet je nadenken over logische keuzes, kennis hebben van wat *niet* werkte, zodat je dezelfde fouten niet opnieuw maakt, en in cirkeltjes rond blijft draaien. Je moet weggooien wat remmend werkt op het proces, zodat je 'mean and lean' je doelen kunt realiseren, rekening houdend met het 'menselijke kapitaal' dat je weet aan te trekken. Waarbij de centrale overheid slechts dient te faciliteren. Dát was de les die je moest trekken uit de 'Holodomor'. Niet dat we nog een appeltje te schillen hebben met 'de Russen'. En dat we daarvoor een 'Kremlin' in Brussel nodig hebben dat dunnetjes overdoet wat Stalin fout deed. Ik zit, tussen de bedrijven door, 'Niemand in de Cockpit' te lezen, over de 'stikstofproblematiek', en dan denk ik: 'Holodomor'! Bureaucraten die met modellen het landbouwbeleid vormgeven dat niet faciliterend is, maar nadrukkelijk is bedoeld om de productie *af te bouwen*, en in te richten op een wijze die geen enkel objectief nut dient.
Voordat u denkt dat ik gek geworden ben, wil ik nog wel even onderstrepen dat ik niet meteen een gierende hongersnood in Europa uit de mist zie opdoemen, maar wel schaarste, en bijbehorende stagnatie, terwijl daar geen enkele reden voor is. Daarbij denk ik ook terug aan een recent debat tussen Carolien van der Plas, en Lidewij de Vos, waarbij Lidewij Carolien vroeg haar motie te steunen om de 'kritische stikstofdeposities' uit de wet te halen, omdat *twee* commissies, die door opeenvolgende regeringen Rutte werden ingesteld, de conclusie hadden getrokken dat het een onzinnige norm was, waar het doel de bescherming van 'Natura 2000' gebieden was, wat daar niet door werd gediend. En dat 'Brussel' die norm ook niet had opgelegd, maar dat die op onnavolgbare wijze was 'ontsnapt' uit 'Wageningen'. En dat het computermodel van het RIVM dat gebruikt wordt om berekeningen uit te voeren, op grond waarvan vergunningen worden verleend, volledig 'Russische Roulette' uitkomsten genereert. Desondanks wilde Carolien van der Plas er niet aan. Hoezo niet?
De voorvrouw van BBB voerde op dat ze nu tenminste een 'systematiek' hadden. Ja, die had Stalin ook. Het is 'werkverschaffing'. Stagnerende bezigheidstherapie. Geldverslindende luchtfietserij. Leuk voor 'Wageningen', voor 'NGO's', voor advocaten, rechtbanken, commissieleden, en gekozen en onverkozen 'bestuurders', maar netto 'stopverf'. Een peperdure rolband in je slaapkamer.
En nee, ik ben nog niet klaar. Stagnatie kan voortkomen uit té grote voorzichtigheid. Een 'conservatieve', c.q. 'conserverende' houding. De angst om meer kapot te maken dan ons lief is door alles op zijn kop te zetten. Maar ook, nadrukkelijk, door 'Goede Bedoelingen' die in de uitvoering leiden tot Babylonische spraakverwarring en een Gordiaanse knoop aan 'spaghetti-regelgeving'. En een onjuiste focus. Niet zelden een giftige mix die leidt tot hoog oplopende conflicten, en zelfs oorlog. Het zorgvuldig analyseren van een probleemstelling vergt tijd, en overleg, en met elke stap die gezet wordt moet er ergens een 'station' bereikt worden waar je 'feedback' krijgt, en de keuze maakt om door te gaan, of terug te keren en iets nieuws te proberen.
De mens is, vooralsnog, de belangrijkste 'kritische succesfactor' in die keten. Als ik u mee terugneem naar dat verhaal over die 'Holodomor', en het verzet van die 'Boerenlegers', dan is dat verhaal niet compleet zonder een schets van wat voor soort mensen die boeren waren. Anarchisten? Hoe dan? Het ging om grote groepen boeren die door Catherina de Grote, die Odessa stichtte, waren uitgenodigd om stukken land in het huidige Polen en Oekraïne te bewerken, waarbij de keuze specifiek was gevallen op 'mennonieten', vernoemd naar de Nederlandse oprichter Menno Simons. Gereformeerd en pacifistisch, en in hun meest conservatieve expressie bekend als de 'Amish' in de Verenigde Staten, en Paraguay. Onder hen ook verhoudingsgewijs veel Joden. De familie van mijn stiefoma, Amerikaanse, kwam uit zo'n familie die, Joods en mennoniet, in die periode in Polen aan de slag ging, totdat het Poolse antisemitisme, aangewakkerd door de Katholieke kerk in dat land, hen verdreef naar Oekraïne, en door naar de Verenigde Staten en Australië. Voorzover die groepen in Oekraïne bleven werden ze eerst slachtoffer van Stalin's 'collectivisme', resulterend in de 'Holodomor', ook omdat die mennonieten de kont tegen de krib gooiden toen hun land werd afgepakt, en ze werknemer werden gemaakt in een 'agrarisch bedrijf', aangestuurd door een 'commissaris' uit Moskou, waar ze niet de minste affiniteit mee hadden. En tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de overlevenden, in de Sovjet Unie aangeduid als 'Ruslandduitsers', afgevoerd richting Siberië, omdat men hen niet vertrouwde.
Wat veel plannenmakers uit het oog verliezen, is dat 'menselijk kapitaal' uiteindelijk, vooralsnog, je belangrijkste 'asset' is, en dat er geen model is dat alle nuances van de herkomst van ons gedrag kan doorgronden, voorzover we als mensen daar zelf al toe in staat zijn. De schets hierboven is, onvermijdelijk, een generalisatie, die echter, naar ik hoop, wel enige houvast biedt voor wie nog zoekend is naar antwoorden waar het de nu hoog opgelopen spanningen in ons deel van de wereld betreft. 'Onderhuidse', van generatie op generatie doorgegeven sym- en antipathieën, waarvan niemand de herkomst nog weet, kunnen de mooiste plannen waardeloos maken. Steeds weer blijkt uiteindelijk dat 'centralisme' meer problemen genereert dan het oplost. En zeker waar de onvrede al borrelt en bruist, zoals nu in Europa, moet je *niet* doorpakken!